بخش کشاورزی، فراتر از یک فعالیت اقتصادی، یک راهبرد حیاتی برای تأمین امنیت غذایی، استقلال ملی، ایجاد اشتغال مولد، حفظ آبادانی روستاها و تحقق عدالت اجتماعی محسوب می‌شود. این بخش در خط مقدم جبهه مقاومت اقتصادی قرار دارد و معیشت مستقیم و غیرمستقیم میلیون‌ها نفر از هموطنان عزیز ما، به ویژه در مناطق روستایی و عشایری، به پویایی و سلامت آن وابسته است. از این منظر، هرگونه تصمیم‌گیری درباره بودجه این بخش، صرفاً یک تصمیم اقتصادی نیست، بلکه تصمیمی سرنوشت‌ساز برای آینده کشور، جمعیت روستایی و سفره همه ایرانیان است.

 

اما آنچه در این میان به عنوان یک دغدغه جدی و مشترک میان دست‌اندرکاران اجرا و نمایندگان دلسوز ملت وجود دارد، ناترازی عمیق میان «انتظارات» از این بخش و «اعتبارات» تخصیص‌یافته به آن است. متأسفانه، طی سالیان متمادی، شاهد آن بوده‌ایم که هر چه بر تنور توقعات از کشاورزی برای تأمین امنیت غذایی، خودکفایی در محصولات اساسی، ایجاد اشتغال، صادرات غیرنفتی و حفاظت از منابع پایه (آب و خاک) افزوده می‌شود، از میزان و قدرت خرید بودجه آن کاسته شده و یا دست‌کم متناسب با این توقعات افزایش نیافته است. لذا توجه به نکات اساسی از سوی نمایندگان مجلس مورد تاکید است.

 

نمایندگان عزیز، انصاف حکم می‌کند که به همان اندازه که برای بخش کشاورزی بودجه تصویب می‌کنید، باید بر روی خدمات و کارآمدی وزارت جهاد کشاورزی حساب باز کنید. انتظارات فراتر از توان مالی، نه‌تنها محقق نمی‌شود، بلکه به فرسودگی سیستم، ناامیدی بهره‌برداران و هدررفت سرمایه‌های ملی منجر خواهد شد. مطالباتِ خارج از اعتبارات، بدترین شکلِ ناعدالتی نسبت به عملکرد وزیر محترم و مجموعه وزارت جهاد کشاورزی است 

 

این سخن به معنای ناتوانی یا کم‌کاری نیست؛ بلکه بیان یک واقعیت ملموس و عینی مدیریتی است. وزارت جهاد کشاورزی به عنوان متولی این بخش عظیم، مسئولیت‌های خطیری بر عهده دارد که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد :

 

1. تأمین امنیت غذایی پایدار

 

این مهم‌ترین رسالت وزارتخانه است که مستلزم سرمایه‌گذاری مستمر در زیرساخت‌ها، تأمین نهاده‌های تولید (بذر، کود، سم، ماشین‌آلات)، مدیریت بازار، ایجاد حلقه‌های اتصال تولیدکننده به مصرف‌کننده و حمایت هدفمند از تولیدکنندگان است. امنیت غذایی، یک مقوله هزینه‌بر اما حیاتی است و هرگونه کوتاهی در آن، امنیت ملی را با مخاطره مواجه می‌سازد.

 

۲. حفاظت از منابع پایه تولید (آب و خاک)

 

بحران آب و فرسایش خاک، دو چالش بزرگ پیش روی کشاورزی ایران است. اجرای طرح‌های نوین آبیاری، آبخیزداری، کشاورزی حفاظتی و احیای خاک‌های فرسوده، نیازمند اعتبارات هنگفت و بلندمدت است. اگر امروز برای حفظ این منابع سرمایه‌گذاری نکنیم، فردا باید هزینه‌های بسیار بیشتری را برای جبران خسارت‌های غیرقابل بازگشت آن بپردازیم.

 

3. توسعه زیرساخت‌های اساسی

 

احداث و نگهداری شبکه‌های آبیاری اصلی و فرعی، راه‌های دسترسی روستایی و بین مزارع، سردخانه‌ها، سیلوها، پایانه‌های صادراتی و بازارهای محلی، همگی نیازمند منابع مالی پایدار هستند. ضعف در این زیرساخت‌ها، باعث افزایش ضایعات، کاهش بهره‌وری و بی‌ثباتی در عرضه و تقاضا می‌شود.

 

4. پژوهش، آموزش و ترویج

 

ارتقای بهره‌وری در کشاورزی، بدون تولید علم، فناوری‌های نوین و انتقال آن‌ها به مزرعه امکان‌پذیر نیست. مراکز تحقیقاتی، ایستگاه‌های تحقیقاتی و سیستم ترویج کارآمد، برای ارائه ارقام پرمحصول و مقاوم، روش‌های نوین کاشت، داشت و برداشت و مدیریت بهینه مزرعه، به بودجه کافی نیاز دارند.

 

5. مدیریت ریسک و بحران

 

خشکسالی‌های مکرر، سیلاب‌ها، سرمازدگی، آفات و بیماری‌های نوظهور (مانند آفت ملخ)، از جمله بلایای طبیعی هستند که کشاورزان را تهدید می‌کنند. صندوق بیمه محصولات کشاورزی و سیستم‌های پیش‌آگاهی و مقابله با بحران، برای حمایت از تولیدکنندگان در برابر این مخاطرات، نیازمند تقویت جدی هستند.

 

همانطور که ملاحظه می‌فرمایید، هر یک از این حوزه‌ها، به تنهایی نیازمند برنامه‌ریزی و تخصیص اعتبارات قابل توجهی است. وقتی بودجه‌ای که در اختیار وزارتخانه قرار می‌گیرد، صرفاً کفاف هزینه‌های جاری و حداقلی را بدهد، دیگر توانی برای سرمایه‌گذاری در این بخش‌های زیربنایی باقی نمی‌ماند.

 

نتیجه این می‌شود که بهره‌وری افزایش نمی‌یابد، ضایعات بالا می‌ماند، تاب‌آوری در برابر خشکسالی کاهش می‌یابد و در نهایت، هدف تأمین امنیت غذایی با چالش مواجه می‌شود. آنگاه است که نمایندگان محترم به درستی از وزارتخانه بابت عدم تحقق اهداف سؤال می‌کنند، در حالی که ریشه اصلی، در ناترازی منابع و مصارف نهفته است.

 

بنابراین، درخواستِ خانواده بزرگِ کشاورزی این است که در بررسی بودجه ۱۴۰۵، نگاهی واقع‌بینانه و همه‌جانبه به بخش کشاورزی شود. استدعا داریم :

 

1. بودجه را متناسب با مأموریت‌ها و انتظارات تعریف کنید. اگر خواهان جهش تولید در کشاورزی هستیم، باید منابع لازم برای این جهش را نیز تأمین کنیم.

 

2. به سرمایه‌گذاری بلندمدت در زیرساخت‌ها و پژوهش توجه ویژه‌ای مبذول دارید. بازدهی این سرمایه‌گذاری‌ها، فوری نیست اما ماندگار و تحول‌آفرین است.

 

3. در تخصیص اعتبارات، اولویت را به طرح‌های تمام‌شده و مؤثر در افزایش بهره‌وری و مدیریت منابع آب بدهید.

 

4. به تقویت نظام بیمه محصولات کشاورزی به عنوان یک شبکه ایمنی حیاتی برای تولیدکنندگان بی‌نهایت توجه کنید.

 

ما در وزارت جهاد کشاورزی، با تمام توان و با اتکا به سرمایه عظیم انسانی خود، اعم از محققان، مروجان، کارشناسان و کشاورزان زحمتکش، عزم خود را برای تحقق اهداف عالی نظام در بخش کشاورزی جزم کرده‌ایم. اما موفقیت ما در گرو حمایت همه‌جانبه، به ویژه در تأمین منابع مالی مورد نیاز است. همان‌گونه که یک بنا، برای ساختن بنایی مستحکم، به اندازه کافی مصالح نیاز دارد، وزارت جهاد کشاورزی نیز برای ساختن امنیت غذایی پایدار و توسعه همه‌جانبه روستایی، به بودجه کافی و متناسب با مأموریت‌هایش نیازمند است. این بخش امیدوار است با تصویب بودجه‌ای کارآمد و متناسب با نیازها از سوی مجلس، بتواند پاسخگوی اعتماد مردم و انتظارات بحق نظام جمهوری اسلامی ایران باشد.

 

یادداشت: سعید نیازی

 

مشاور وزیر در امور اجتماعی و دبیر شورای توسعه عدالت‌محور وزارت جهاد کشاورزی