واقعیت این است که بازار مرغ، بازاری کاملاً وابسته به نهاده‌های وارداتی، حمل‌ونقل، تخصیص ارز، ترخیص گمرکی، انرژی و استمرار جوجه‌ریزی است. وقتی کشور با فشارهای ارزی و لجستیکی مواجه است، طبیعی است که زنجیره تولید در مقاطعی دچار تنش شود. این موضوع نه پدیده‌ای عجیب است و نه صرفاً ناشی از عملکرد یک وزارتخانه.

بخشی از شرایط فعلی بازار، ناشی از نگرانی مرغداران نسبت به قطعی برق و بی‌ثباتی زیرساخت‌های تولید بود؛ موضوعی که از حدود دو ماه قبل توسط فعالان این حوزه پیش‌بینی و هشدار داده شده بود. در نتیجه، برخی واحدهای تولیدی برای چند روز جوجه‌ریزی را متوقف یا محدود کردند تا از خسارت‌های احتمالی جلوگیری شود. طبیعی است که کاهش جوجه‌ریزی، چند هفته بعد خود را در بازار نشان دهد. در چنین شرایطی، تأمین و عرضه مرغ منجمد تنها راهکار کوتاه‌مدت برای کنترل بازار و جلوگیری از التهاب بیشتر بود؛ اقدامی که انجام شد تا کشور با بحران کمبود گسترده مواجه نشود.

اما آیا واقعاً کسی حاضر است درباره هزینه‌های واقعی تولید صحبت کند؟

افزایش حدود ۶۰ درصدی دستمزدها، چهار برابر شدن حقوق ورودی گمرک، افزایش نرخ ارز، اعمال ۱۱ درصد مالیات بر ارزش افزوده، رشد هزینه‌های حمل‌ونقل، افزایش قیمت حامل‌های انرژی و هزینه‌های جانبی تولید، همگی به طور مستقیم قیمت تمام‌شده مرغ را افزایش داده‌اند. نمی‌توان همه این واقعیات اقتصادی را نادیده گرفت و بعد با چند جلسه نمایشی و چند مصاحبه سیاسی، آدرس غلط به افکار عمومی داد.

وزارت جهاد کشاورزی در ماه‌های اخیر تلاش کرده با مدیریت ذخایر، استمرار تأمین نهاده، تنوع‌بخشی به مسیرهای واردات و حفظ روند تولید، بازار را از بحران عبور دهد. مهم‌ترین واقعیت این است که به‌‌رغم تمام فشارها، تولید کشور متوقف نشده و بازار با کمبود فراگیر مواجه نشده است. این یعنی بدنه تولید و شبکه تأمین همچنان فعال و سرپاست.

در این میان، رفتار برخی اعضای کمیسیون کشاورزی مجلس جای تأمل جدی دارد. گویی عده‌ای در آستانه انتخابات داخلی کمیسیون، افزایش قیمت مرغ را فرصتی برای موج‌سواری رسانه‌ای و فشار سیاسی دیده‌اند. دوستانی که دو ماه است خروجی مؤثر و ملموسی برای حل مشکلات بخش کشاورزی نداشته‌اند، امروز ناگهان دلسوز سفره مردم شده‌اند و تمام انرژی خود را صرف هجمه به وزارت جهاد کشاورزی کرده‌اند.

سؤال اینجاست؛ آیا در شرایط فعلی منطقه و اقتصاد کشور، انتظار ثبات مطلق قیمت‌ها منطقی است؟ آیا فشارهای ارزی، مشکلات حمل‌ونقل، هزینه‌های انرژی و دشواری تأمین نهاده دیده نمی‌شود؟ و مهم‌تر از همه، آیا تضعیف وزارت جهاد کشاورزی در این شرایط حساس، کمکی به امنیت غذایی کشور می‌کند یا صرفاً التهاب روانی بازار را تشدید می‌کند؟

متأسفانه برای بسیاری روشن شده که بخشی از این هجمه‌ها، بیش از آنکه ریشه در دغدغه واقعی بازار داشته باشد، ناشی از نارضایتی برخی جریان‌ها از تغییرات مدیریتی و جابه‌جایی‌ها در وزارت جهاد کشاورزی است. اگر قرار باشد هر تصمیم مدیریتی با فشار سیاسی، احضارهای نمایشی و فضاسازی رسانه‌ای پاسخ داده شود، عملاً امکان مدیریت تخصصی در وزارتخانه‌ها از بین خواهد رفت.

بازار مرغ تابع واقعیت‌های تولید است، نه هیاهوی سیاسی. اگر جوجه‌ریزی استمرار پیدا کند و زیرساخت تولید حفظ شود، بازار نیز به‌تدریج به تعادل بازخواهد گشت؛ همان‌گونه که در دوره‌های گذشته نیز پس از عبور از شوک‌های مقطعی، ثبات به بازار بازگشته است.

امروز کشور بیش از هر زمان دیگری به عقلانیت، آرامش، همدلی و تصمیمات کارشناسی نیاز دارد؛ نه جلسات نمایشی، نه تسویه‌حساب‌های مدیریتی و نه موج‌سواری سیاسی بر سر معیشت مردم. امنیت غذایی کشور، میدان رقابت انتخاباتی و بازی رسانه‌ای نیست.

یادداشت: احمد بایبوردی

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی