همه جای طبیعت ایران زیباست و این زیبایی تنها مختص شمال کشور نیست بلکه به هر جایی از ایران پهناور که پا بگذارید زیبایی و شگفتی‌های خاص خود را دارد. طبیعت زیبای ایران با هیچ قلمی یارای توصیف نیست. چشم‌اندازها و مناظر طبیعی کشور به قدری پرجلوه و با شکوه هستند که در نگاه اول چشم و دل هر رهگذری را می‌ربایند.

در مسیر جاده شهداد به نهبندان منطقه‌ای وجود دارد که نامش «ده سیف» است جایی که نبکاها با قامتی افراشته به شوره‌زارهای اطراف کویر لوت با ناز و کرشمه فخر می‌فروشند.

جنگل‌های «نبکا» یا «گلدان‌های بیابانی» پدیده‌ای حاصل از تعامل فرسایش باد و پوشش گیاهی است، جایی که گیاه در مسیر حمل و ترانزیت فرسایش باد مانع ایجاد می‌کند و باعث می‌شود که در پای گیاه ماسه‌ها تجمع کنند و به مرور زمان تلی از ماسه با تاجی از پوشش گیاهی ایجاد شود. این پدیده را نبکا یا گلدان‌های بیابانی می‌گویند.

... آری زیبایی‌های کویر لوت و شگفتی‌های آن تمامی ندارد. به اطراف که می‌نگری درختان و درختچه‌های گز در گلدان‌های بیابانی لوت حسابی خودنمایی می‌کنند. نبکاها زندگی خود را در گرم‌ترین نقطه زمین یعنی شهداد انتخاب کرده‌اند و گاهی قامت خود را به بیش از ۱۰ متر افراشته کرد‌ه‌اند، در حالی که ارتفاع بلندترین نبکاهای صحراهای آفریقا به زحمت به سه متر هم نمی‌رسد.

در کویر لوت درختان گز مهمان ناخوانده نبکاها هستند و زمین‌ها پوشیده از ماسه. نبکاها عموماً در سطح همواری می‌رویند که میزان ماسه آن متوسط و سطح آب زیرزمینی آن بالا و یا رطوبت کافی برای رشد گیاه در آن فراهم باشد.

در هیچ جای دنیا نمی‌توان چنین ارتفاعی از نبکاها را دید و این هم از شگفتی‌های کویر لوت است. شهداد کلکسیونی از اشکال مختلف خشک است و مرتفع‌ترین نبکا با 12 متر ارتفاع در کریم‌آباد شهداد خودنمایی می‌کند که در دنیا بی‌نظیر است.

نبکاها در تثبیت شن‌های روان و جلوگیری از پیشروی آن‌ها و نیز در جذب گردشگر و اقتصاد نقش مهمی دارند و به همین جهت حفظ و نگهداری از آن‌ها، وظیفه‌ همه‌ ماست.

باد، اصلی‌ترین عامل ایجاد نبکاهاست که خاک و رسوبات را برداشت کرده و به پای گزها می‌ریزد و تشکیل نبکا می‌دهد.

از گذشته های دور گردشگران زیادی از داخل و خارج از کشور به این منطقه می‌آمدند تا اشکال مختلف زمین را در فاصله بسیار کمی در قالب نبکا و کلوت در داخل کویر لوت شاهد باشند.

بر اساس شنیده‌ها متاسفانه در سال‌های اخیر، نبکاها کم مورد بی‌مهری قرار نگرفته‌اند! و طی این سال‌ها دستبردهای زیادی به درختان گز زده شده است. افراد محلی و برخی سودجویان به علت این که خاک نبکاها بسیار حاصل‌خیز است؛ اقدام به برداشت آن می‌کنند که این مساله باعث تخریب نبکاها و از بین رفتن پوشش گیاهی شده و اگر جلوی آن‌ها گرفته نشود این تله‌های گیاهی که سدی مستحکم در برابر شن‌های روان هستند به سمت شهر حرکت می‌کنند و نفس شهداد و روستاهای آن را به شماره می‌اندازند.

مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو        یادم از کشته خویش آمد و هنگام درو

حقیقت این است همانقدر که جنگل‌ها، دریاها و علفزارها زیبا هستند، کویر نیز جذابیت‌های منحصر به خود را دارد و این مناطق به ظاهر بی‌روح تأثیرعظیمی بر مشاهدات و تفکرات آدمی داشته‌اند.

دنیایی که ما در جستجویش بودیم، بسان ستاره‌ای تنها، بی‌حرکت و رها از هرگونه مسایل گذرا فراسوی مرگ و زندگی قرار دارد. برای کسانی که با کویر بیگانه‌اند مفهومی جز بیم و هراس ندارد و در قلب کسی که با زیبایی‌ها و هراس‌هایش آشنا شدند شوقی غیرقابل تسکین برای بازگشت دوباره جا داده است.

و به قول دکتر آلفونس گابریل اتریشی، کویر و بیابان کسی را که یک بار افسونش شده باشد، رها نمی‌کند.

یادداشت: هادی شفیعی

 روابط عمومی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور