به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت جهاد کشاورزی به نقل از مرکز روابط عمومی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، در ادامه نخستین نشست شورای راهبردی منابع طبیعی کشور که به ریاست رضا افلاطونی معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور برگزار شد، اعضای شورا، دیدگاه‌ها و پیشنهادهای خود را درباره اجرای برنامه هفتم پیشرفت، آغاز جنگلداری نوین، مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی، کاهش فرسایش خاک، تقویت نقش حاکمیتی سازمان و توسعه مشارکت جوامع محلی در حفاظت و احیای منابع طبیعی مطرح کردند.

 

تشریح برنامه‌های اجرای ماده 36 قانون برنامه هفتم پیشرفت و آغاز فاز نخست جنگلداری نوین

 

معاون امور جنگل با تأکید بر اینکه حفاظت از جنگل‌های هیرکانی مهم‌ترین اولویت سازمان است، اظهار کرد: بر اساس برنامه هفتم پیشرفت، هرگونه بهره‌برداری چوبی از جنگل‌های طبیعی همچنان ممنوع بوده و تنها برداشت درختان شکسته، افتاده، خشک، آفت‌زده و خطرساز، آن هم با رعایت ضوابط قانونی و تأیید رئیس سازمان، انجام خواهد شد.

کامران پورمقدم با اشاره به انجام مطالعات نیمه‌تفصیلی در ۱۰۴ حوزه آبخیز جنگلی افزود: فاز نخست جنگلداری نوین در ۲۸ حوزه آبخیز به وسعت حدود ۷۱۸ هزار هکتار در استان‌های گیلان، مازندران و گلستان اجرا می‌شود. این طرح با رویکرد مدیریت پایدار، شامل افزایش ضریب حفاظتی، احیای جنگل، بازسازی زیرساخت‌های حفاظتی، ساماندهی جاده‌های جنگلی، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و جلب مشارکت جوامع محلی است.

وی تصریح کرد: طرح‌های تهیه‌شده دارای پیوست‌های فنی، حقوقی، اقتصادی، اجتماعی و رسانه‌ای بوده و پس از طی هماهنگی‌های لازم وارد مرحله اجرا خواهند شد. همچنین درآمدهای حاصل از اجرای طرح نیز عمدتاً برای حفاظت، احیا و مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی در همان مناطق هزینه می‌شود.

 

کاهش فرسایش خاک نیازمند تشکیل ستاد ملی و مشارکت همه دستگاه‌هاست

 

رسول اشرفی‌پور مشاور فنی رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، با اشاره به تکالیف قانون برنامه هفتم توسعه گفت: تحقق هدف کاهش فرسایش خاک، صرفاً بر عهده سازمان منابع طبیعی نیست و نیازمند همکاری و هماهنگی همه دستگاه‌های اجرایی مرتبط و تشکیل یک ستاد ملی در سطح دولت است.

وی افزود: برای تحقق این هدف باید عملیات آبخیزداری و آبخوانداری در سطح گسترده انجام شود که تأمین اعتبارات مورد نیاز آن، فراتر از ظرفیت بودجه‌های دولتی است.

مشاور فنی رئیس سازمان منابع طبیعی همچنین با اشاره به اجرای طرح‌های آبخیزداری و بیابان‌زدایی در سال‌های اخیر، گفت: عملکردهای انجام‌شده نشان می‌دهد هر زمان منابع مالی در اختیار سازمان قرار گرفته، ظرفیت اجرایی سازمان به سرعت فعال شده و پروژه‌ها به مرحله اجرا رسیده‌اند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مدیریت پایدار جنگل‌ها، اجرای طرح مردمی کاشت یک میلیارد درخت را اقدامی مهم در جلب مشارکت عمومی و فعال‌سازی ظرفیت‌های دولتی و غیردولتی دانست و گفت: این طرح موجب شد بخش‌های مختلف جامعه و دستگاه‌های اجرایی برای توسعه فضای سبز، تولید نهال و احیای عرصه‌های منابع طبیعی پای کار بیایند.

 

هم‌افزایی دستگاه‌ها برای صیانت از منابع طبیعی ضروری است

 

محمد جلالی، نماینده مردم محلات و دلیجان و عضو کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ضرورت توجه همزمان به ابعاد حاکمیتی، اجرایی و نظارتی در مدیریت منابع طبیعی، خاطرنشان کرد: در تصمیم‌گیری‌ها باید از ظرفیت کارشناسان و صاحب‌نظران این حوزه استفاده شود و اختلاف‌نظرهای کارشناسی نیز در فضایی منطقی و تخصصی مورد بررسی قرار گیرد.

عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی افزود: مسائل و چالش‌های این حوزه، چندبعدی است و حل آنها نیازمند همکاری و هماهنگی میان همه دستگاه‌های مسئول و پرهیز از موازی‌کاری است.

وی همچنین بر ضرورت توجه متوازن به همه حوزه‌های منابع طبیعی، از جمله جنگل‌ها، مراتع و بیابان‌ها تأکید کرد و گفت: سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی باید به گونه‌ای باشد که تمامی عرصه‌های منابع طبیعی به صورت یکپارچه و متوازن مورد توجه قرار گیرند.

جلالی در بخش دیگری از سخنان خود، اجرای دقیق قوانین و احکام برنامه‌های توسعه‌ای کشور را مورد توجه قرار داد و بر ضرورت رفع موانع اجرایی و تأمین الزامات مورد نیاز برای تحقق اهداف قانونی در حوزه منابع طبیعی تأکید کرد.

 

مأموریت اصلی سازمان منابع طبیعی حفاظت، احیا و توسعه منابع پایه است

 

مسعود منصور، رئیس اسبق سازمان منابع طبیعی، در نشست راهبردی منابع طبیعی با تأکید بر رسالت اصلی این سازمان گفت: مأموریت سازمان، حفاظت، احیا و توسعه جنگل‌ها، مراتع، بیابان‌ها و حوزه‌های آبخیز است و نباید این وظایف تحت تأثیر مسائل حاشیه‌ای قرار گیرد.

وی با اشاره به سوابق قانونی حوزه منابع طبیعی افزود: نخستین قوانین کشور نیز بر اهمیت جنگل‌ها و منابع طبیعی تأکید داشته‌اند و حفظ این منابع، زمینه‌ساز حفاظت از آب و خاک و تحقق توسعه پایدار است.

منصور همچنین خواستار نگاه متوازن به همه بخش‌های منابع طبیعی شد و اظهار کرد: تمرکز بر یک حوزه نباید موجب غفلت از سایر مأموریت‌های سازمان شود و مدیریت منابع طبیعی باید به‌صورت جامع و یکپارچه دنبال شود.

 

حفظ جایگاه تخصصی سازمان منابع طبیعی و مشارکت جوامع محلی ضروری است

 

خلیل آقایی، رئیس اسبق سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به ظرفیت‌های علمی و کارشناسی سازمان، بر ضرورت حفظ رویکرد تخصصی و تقویت بدنه کارشناسی با بهره‌گیری از نیروهای جوان و انتقال تجربیات نسل‌های گذشته تأکید داشت.

وی همچنین با اشاره به چالش‌های موجود در حوزه منابع طبیعی، توجه به جایگاه سازمان در ساختار مدیریتی کشور و تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های منسجم و بلندمدت را ضروری دانست.

آقایی در ادامه، مشارکت جوامع محلی و بهره‌برداران در حفاظت و بهره‌برداری پایدار از عرصه‌های منابع طبیعی را از رویکردهای مؤثر در این حوزه عنوان کرد و بهره‌گیری از ظرفیت روستاییان، همراه با حمایت و نظارت سازمان را زمینه‌ساز حفاظت، احیا و توسعه پایدار منابع طبیعی دانست.

 

مدیریت آب کشور از منابع طبیعی آغاز می‌شود

 

علی سلاجقه، رئیس اسبق سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، در نخستین نشست شورای راهبردی منابع طبیعی کشور، بر ضرورت تقویت جایگاه منابع طبیعی در نظام حکمرانی کشور تأکید کرد و گفت: تولید آب از حوزه‌های آبخیز آغاز می‌شود و منابع طبیعی نقش اساسی در تأمین این سرمایه حیاتی دارد.

وی با بیان اینکه منابع طبیعی با وجود نقش کلیدی در حفاظت از آب، خاک و جنگل‌ها از جایگاه شایسته خود برخوردار نیست، خواستار بازنگری در رویکردهای مدیریتی این بخش شد.

سلاجقه همچنین بر هم‌افزایی بیشتر میان سازمان منابع طبیعی و سازمان حفاظت محیط زیست، بهره‌گیری از مدیریت علمی در حفاظت از جنگل‌ها و اجرای برنامه‌های ملی برای مقابله با فرسایش خاک تأکید کرد و استمرار نشست‌های شورای راهبردی منابع طبیعی را گامی مؤثر در تصمیم‌سازی و حل چالش‌های این حوزه دانست.

 

هم‌افزایی و مشارکت مردم، مسیر تحقق اهداف منابع طبیعی را هموار می‌کند

 

عباسعلی نوبخت، مدیرعامل سازمان بوستان‌ها و فضای سبز شهر تهران و رئیس اسبق سازمان منابع طبیعی کشور، با اشاره به اهمیت جایگاه منابع طبیعی در امنیت زیستی و ملی کشور، بر ضرورت تقویت سرمایه انسانی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود برای حفاظت و توسعه این عرصه‌ها تأکید کرد.

وی با تأکید بر نقش مهم مشارکت مردم، جوامع محلی، ذی‌نفعان و سازمان‌های مردم‌نهاد در مدیریت منابع طبیعی، خواستار تقویت تعامل و هم‌افزایی میان بخش‌های مختلف برای تحقق اهداف این حوزه شد.

نوبخت همچنین استفاده از تجربیات و دستاوردهای گذشته و بهره‌گیری از ظرفیت‌های تخصصی موجود را در پیشبرد برنامه‌های منابع طبیعی مؤثر عنوان کرد و بر تداوم همکاری و همراهی همه ارکان برای ارتقای جایگاه منابع طبیعی کشور تأکید کرد.

 

موفقیت برنامه‌های منابع طبیعی نیازمند هماهنگی مدیریتی، مشارکت بخش خصوصی و جوامع محلی است

 

علیرضا اورنگی، رئیس اسبق سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به اینکه اجرای موفق برنامه‌های منابع طبیعی بدون مدیریت هماهنگ در سطح دولت و دستگاه‌های اجرایی مرتبط امکان‌پذیر نیست، اظهار کرد: این هماهنگی باید علاوه بر سطح ملی، در استان‌ها نیز با مشارکت مدیران کل دستگاه‌های مرتبط شکل بگیرد، به‌ویژه در استان‌هایی که از اهمیت بیشتری برخوردار هستند.

وی با اشاره به تجربه خود در بخش خصوصی پس از بازنشستگی، نقش این بخش را در تحقق مأموریت‌های سازمان منابع طبیعی بسیار مهم ارزیابی کرد و افزود: حضور در بخش خصوصی این فرصت را برای من فراهم کرد تا از نزدیک با ظرفیت‌های این حوزه آشنا شوم و به این نتیجه برسم که بخش خصوصی می‌تواند نقش مؤثری در پیشبرد برنامه‌های منابع طبیعی ایفا کند.

اورنگی در پایان، مشارکت جوامع محلی را مهم‌ترین رکن حفاظت و مدیریت منابع طبیعی دانست و تصریح کرد: هیچ مجموعه‌ای به اندازه جوامع محلی توان و ظرفیت اجرای مأموریت‌های قانونی سازمان منابع طبیعی را ندارد. از این رو باید با تمرکز بر توانمندسازی این جوامع و بهره‌گیری از ظرفیت‌های عملیاتی آن‌ها، زمینه مشارکت گسترده‌تر مردم در حفاظت و بهره‌برداری اصولی از منابع طبیعی فراهم شود.

 

اصلاح الگوی تولید، پیش‌نیاز تحقق توسعه پایدار است

 

هادی کیادلیری معاون آموزشی سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر ضرورت پایبندی به اصول فنی در مدیریت منابع طبیعی و با بیان اینکه توسعه کشور نیازمند حرکت در مسیری صحیح و مبتنی بر اصول علمی است، افزود: یکی از چالش‌های اساسی، تداوم الگوهای سنتی تولید به‌ویژه در بخش کشاورزی است و تا زمانی که الگوی تولید اصلاح نشود، اصلاح الگوی مصرف نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.

وی افزود: مردم هم هدف توسعه هستند و هم ابزار تحقق آن، اما در بسیاری از برنامه‌ها مشارکت واقعی آنان در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری مورد توجه قرار نمی‌گیرد. جلب اعتماد و مشارکت عمومی، شرط موفقیت برنامه‌های منابع طبیعی است.

کیادلیری با تشریح تفاوت مأموریت‌های سازمان منابع طبیعی و سازمان حفاظت محیط‌زیست اظهار کرد: وظیفه منابع طبیعی، تنظیم‌گری و ایجاد بستر تداوم تولید پایدار از طریق مدیریت علمی و صدور مجوزهای لازم است، در حالی که مأموریت محیط‌زیست حفاظت از ظرفیت‌های زیست‌محیطی در مسیر توسعه است و این دو دستگاه با وجود هدف مشترک، وظایف متفاوت و مکملی دارند.

وی در بخش دیگری از سخنانش گفت: وجود بخشی از درختان شکسته، افتاده و خشکیده در اکوسیستم جنگل، بخشی از چرخه طبیعی حیات جنگل است و در پایداری و سلامت اکوسیستم جنگلی نقش مؤثری دارد.

 

مدیریت علمی جنگل‌های شمال احیا شود

 

رئیس دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به ظرفیت علمی دانشگاه‌ها برای کمک به حل چالش‌های منابع طبیعی، بر تقویت همکاری‌های علمی، تأمین منابع مالی پایدار و مشارکت واقعی جوامع محلی در اجرای طرح‌ها تأکید کرد.

مقداد جورغلامی همچنین با بیان اینکه جنگل بدون مدیریت مستمر در معرض تخریب قرار دارد، خواستار احیای مدیریت علمی و تخصصی جنگل‌های شمال و استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها برای نظارت مستقل بر اجرای طرح‌های منابع طبیعی شد.

 

تأکید بر تقویت نقش حاکمیتی در حفاظت از جنگل‌ها

 

علی بناگر رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه انجمن‌های علمی منابع طبیعی و محیط زیست با تأکید بر ضرورت حفظ جایگاه حاکمیتی منابع طبیعی، گفت: حفاظت از جنگل‌ها نیازمند تقویت ساختارهای تخصصی، تأمین نیروی انسانی و افزایش امکانات نظارتی است.

وی با اشاره به برخی چالش‌های موجود، خواستار بازنگری در اجرای طرح‌های سرمایه‌گذاری و گردشگری در عرصه‌های جنگلی شد و افزود: اولویت باید حفظ و صیانت از جنگل‌ها باشد و هرگونه برنامه توسعه‌ای با رعایت ملاحظات فنی و زیست‌محیطی اجرا شود.

بناگر در خاتمه همچنین بر ضرورت حمایت بیشتر دولت از سازمان منابع طبیعی از طریق تأمین اعتبارات، تجهیزات و نیروی متخصص تأکید کرد و اظهار کرد: تقویت ظرفیت‌های حفاظتی و توجه به مسائل اجتماعی مرتبط با منابع طبیعی، زمینه مدیریت پایدار و حفاظت مؤثر از جنگل‌های کشور را فراهم می‌کند.

 

شورای راهبردی باید آینده ۲۰ ساله منابع طبیعی کشور را ترسیم کند

 

محمد الموتی، دبیر تشکل‌های محیط‌زیست و منابع طبیعی، تشکیل این شورا را اقدامی مهم و راهبردی دانست و بر ضرورت استفاده از آن برای آینده‌نگری در حوزه منابع طبیعی تأکید کرد.

وی با بیان اینکه مأموریت شورای راهبردی نباید صرفاً به برنامه‌های کوتاه‌مدت محدود شود، گفت: این شورا باید مسیر و چشم‌انداز ۲۰ سال آینده منابع طبیعی کشور را ترسیم کرده و زمینه ایجاد اجماع درباره مسائل کلان این حوزه را فراهم کند.

الموتی خواستار تبیین جایگاه، مأموریت و ضمانت اجرای مصوبات شورای راهبردی شد و افزود: سازمان منابع طبیعی باید از یک سازمان مدیریت عرصه به نهادی با رویکرد حکمرانی مشارکتی سرزمین حرکت کند.

وی همچنین بر تقویت مشارکت مردم و تشکل‌های تخصصی در ساختار سازمان تأکید کرد و افزود: سرمایه اجتماعی مهم‌ترین پشتوانه حفاظت از منابع‌طبیعی است و حفظ جایگاه مشارکت مردمی باید مورد توجه قرار گیرد.

الموتی، بازنگری در قوانین، تقویت سازوکارهای اجرایی و بهره‌گیری از ظرفیت تشکل‌های مردم‌نهاد و جوامع محلی را از دیگر الزامات موفقیت سیاست‌های منابع طبیعی دانست و اعلام کرد: تشکل‌ها آمادگی دارند دیدگاه‌های بدنه اجتماعی را به شورای راهبردی منتقل کرده و در اجرای تصمیمات آن همراه سازمان باشند.

 

تأکید بر سه راهبرد کلیدی برای ارتقای حفاظت از جنگل‌ها و کاهش تعارضات اجتماعی

 

سعید طهماسبیان مدیرعامل جمعیت حامیان زمین در این نشست، سه راهبرد اساسی برای ارتقای نظام حفاظت از جنگل‌ها را تشریح کرد و افزود: نخستین راهبرد، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای کاهش خطرات جانی جنگلبانان و افزایش اثربخشی عملیات حفاظتی است.

وی افزود: دومین راهبرد، بازتعریف معیشت جوامع محلی و تقویت حمایت‌های اقتصادی از آنان است تا انگیزه‌های تخریب منابع طبیعی کاهش یابد و حفاظت از جنگل‌ها به یک منفعت مشترک تبدیل شود.

وی مشارکت اجتماعی را سومین راهبرد مهم دانست و تصریح کرد: از سال ۱۳۹۶ و هم‌زمان با آغاز برگزاری جشنواره روز جنگلبان، تلاش شد نقش جنگلبان از یک نیروی صرفاً حفاظتی به یک تسهیل‌گر اجتماعی تغییر کند تا از طریق تعامل با ذی‌نفعان، تعارضات کاهش یافته و مردم به آخرین و مؤثرترین لایه حفاظت از جنگل‌ها تبدیل شوند.

طهماسبیان با اشاره به تداوم برگزاری جشنواره روز جنگلبان طی هفت دوره گذشته و همچنین رویداد "جنگلبان سلام"، این رویدادها را نمونه‌ای موفق از همکاری میان سازمان‌های مردم‌نهاد و دستگاه‌های دولتی عنوان کرد و افزود: استمرار این جشنواره بدون وقفه و با مشارکت گسترده، نشان‌دهنده شکل‌گیری یک الگوی موفق مشارکت در حوزه منابع طبیعی است.

 

شورای راهبردی منابع طبیعی هم افزایی، فکری و تجربی صاحبنظران

 

سیدناصرالدین عمادی، مشاور رئیس سازمان و دبیر شورای راهبردی منابع طبیعی کشور، در حاشیه نشست اظهار داشت: حوزه منابع طبیعی کشور از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های گسترده‌ای برخوردار است، اما در عین حال با چالش‌ها و مسائل متعددی در اجرای مأموریت‌ها و برنامه‌های محوله مواجه است. از این‌رو، بهره‌گیری از دانش، تجربه و دیدگاه‌های علمی، فنی، پژوهشی و اجرایی استادان، صاحب‌نظران، مدیران ارشد و سازمان‌های مردم‌نهاد، ضرورتی انکارناپذیر برای ارتقای حکمرانی منابع طبیعی به شمار می‌رود.

وی افزود: در همین راستا و با هدف استفاده از خرد جمعی و ظرفیت‌های فکری و تجربی نخبگان، نخستین نشست شورای راهبردی منابع طبیعی کشور روز ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ در مرکز آموزش دکتر جوانشیر برگزار شد تا زمینه تدوین، به‌روزرسانی و پایش برنامه‌های راهبردی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور فراهم شود.

عمادی با اشاره به فضای هم‌اندیشی حاکم بر این نشست تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین محورهای مورد تأکید تمامی اعضای حاضر، استمرار منظم و هدفمند جلسات شورای راهبردی بود؛ چرا که تداوم این نشست‌ها می‌تواند زمینه‌ساز ارائه راهکارهای مؤثر، تصمیم‌سازی‌های کارآمد و دستیابی به نتایجی ارزشمند در مسیر حفظ، احیا و شکوفایی منابع طبیعی و خاک سرزمین عزیزمان ایران باشد.