ﭘﺲ ﺍﺯ ﺩﻭ ﭼﺎﻟﺶ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ﺟﻮی ﻭ ﮐﻤﺒﻮﺩ آب ﺷﻴﺮﯾﻦ، ﭘﺪﯾﺪﻩ ﺑﻴﺎﺑﺎﻥ‌ﺯﺍﯾﯽ، ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻣﺸﮑﻞ ﺑﺰﺭگ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﺩﺭ ﻗﺮﻥ 21 ﺑﻪ ﺷﻤﺎﺭ ﻣﯽ‌آﯾد که کاهش 10 تا 17 درصدی اقتصاد جهانی را به‌دنبال دارد. ﭘﻴﺶﺑﻴﻨﯽﻫﺎ ﻧﺸﺎﻥ ﻣﯽﺩﻫﺪ ﺗﺎ ﺳﺎﻝ 2050، ﺧﺸﮑﺴﺎﻟﯽ ﺑﺮ ﺳﻪﭼﻬﺎﺭﻡ ﺍﺯ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺟﻬﺎﻥ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﮔﺬﺍﺷﺘﻪ ﻭ ﺍﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎی ﺗﺸﺪﯾﺪ ﭘﺪﯾﺪﻩ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﺰﺍﯾﯽ ﺍﺳﺖ.

ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﺰﺍﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﻔﻬﻮﻡ ﮐﺎﻫﺶ ﺗﻮﺍﻥ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﺑﻴﻮﻟﻮژﯾﮏ ﺍﺭﺍﺿﯽ، ﺑه ﺪﻧﺒﺎﻝ ﺑﻬﻢ ﺧﻮﺭﺩﻥ ﺗﻌﺎﺩﻝ آب، ﺧﺎک، ﻫﻮﺍ ﻭ ﭘﻮﺷﺶ ﮔﻴﺎﻫﯽ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﻣﯽ‌ﺍﻓﺘﺪ و ﺻﺮﻓﺎ ﻣﺤﺪﻭﺩ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﮏ ﻧﺒﻮﺩﻩ ﻭ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺧﺸﮏ ﻭ ﻧﻴﻤﻪ‌ﻣﺮﻃﻮب ﺭﺍ ﻧﻴﺰ ﺩﺭ ﻣﻌﺮﺽ ﺧﻄﺮ ﺩﺍﺭﺩ. ﺑﻪ‌ﺟﺰ ﭘﻴﺎﻣﺪﻫﺎﯾﯽ ﭼﻮﻥ ﻭﻗﻮﻉ ﻃﻮﻓﺎن‌های ﮔﺮﺩ ﻭ ﻏﺒﺎﺭ، ﮐﺎﻫﺶ ﺑﺎﺭﻧﺪﮔﯽ، ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ ﺧﺎک ﺣﺎﺻﻠﺨﻴﺰ، ﺍﻓﺖ آبﻫﺎی ﺯﯾﺮﺯﻣﻴﻨﯽ ﻭ ﺍﺯ ﺑﻴﻦ ﺭﻓﺘﻦ ﺣﻴﺎﺕﻭﺣﺶ؛ ﻣﻌﻀﻼﺗﯽ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﺑﻴﮑﺎﺭی، ﮔﺮﺳﻨﮕﯽ، ﻓﻘﺮ ﻭ ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ نیز متاثر از ﺑﻴﺎﺑﺎﻥﺯﺍﯾﯽ است.

ﺣﺪﻭﺩ 20 ﺩﺭﺻﺪ ﮐﺸﻮﺭ ﻋﺰﯾﺰﻣﺎﻥ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﯽ ﺩرﺑﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﻭ 22 ﺍﺳﺘﺎﻥ ﮐﺸﻮﺭ ﺍﺯ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﺰﺍﯾﯽ ﻭ ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ ﺑﺎﺩی ﻣﺘﺎﺛﺮ ﻣﯽ‌ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺳﻮﻣﻴﻦ ﮐﺸﻮﺭی ﺑﻮﺩ ﮐﻪ ﺑﻪ ﮐﻨﻮﺍﻧﺴﻴﻮﻥ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﻴﺎﺑﺎﻥﺯﺩﺍﯾﯽ ﭘﻴﻮﺳﺖ ﻭ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖهای ﺑﻴﺎﺑﺎﻥﺯﺩﺍﯾﯽ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ با انجام تحقیقات و عملیات احیایی بر روی تپه‌های ماسه‌ای روان ﺍﺯ ﺳﺎﻝ 1344 آﻏﺎﺯ ﮐﺮﺩ و همواره از پیشتازان عرصه مقابله با بیابانزایی در دنیا و آسیا بوده است. ﺧﻮﺷﺒﺨﺘﺎﻧﻪ ﺗﺎﮐﻨﻮﻥ ﺩﺭ ﮐﺸﻮﺭ، ﺍﻗﺪﺍﻣﺎﺕ ﺍﺭﺯﺷﻤﻨﺪی ﺩﺭ ﺣﻮﺯﻩ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﺰﺍﯾﯽ و کنترل ماسه‌های روان ﺻﻮﺭﺕ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻧﻤﻮﻧﻪ می‌‌ﺘﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﺍﯾﺠﺎﺩ 4/1 ﻣﻴﻠﻴﻮﻥ ﻫﮑﺘﺎﺭ ﺟﻨﮕل‌های ﺩﺳﺖ‌ﮐﺎﺷﺖ، 286 ﻫﺰﺍﺭ ﻫﮑﺘﺎﺭ ﻋﺮﺻﻪﻫﺎی ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪﻩ ﺑﺎ ﻣﺎﻟﭻ، ۱۳ هزار ﮐﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﺑﺎﺩﺷﮑﻦ ﺯﻧﺪﻩ ﻭ ﻏﻴﺮﺯﻧﺪﻩ، 350 ﮐﻴﻠﻮﻣﺘﺮ ﺗﻠﻪ ﺭﺳﻮﺑﮕﻴﺮ، 361 هزار هکتار مدیریت رواناب، 10 و نیم میلیون هکتار تهیه طرح مطالعاتی مدیریت مناطق بیابانی اشاره کرد.

ﺣﻀﻮﺭ ﻣﻮﺛﺮ ﺟﻤﻬﻮﺭی ﺍﺳﻼﻣﯽ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﺩﺭ ﺷﺎﻧﺰﺩﻫﻤﻴﻦ ﺍﺟﻼﺱ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﻴﺎﻧﺰﺍﯾﯽ ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ (ﻋﺮﺑﺴﺘﺎﻥ) ﻭ ﻧﺸﺴت‌های ﻣﻨﻄﻘﻪﺍی ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﻃﻮﻓﺎن‌های ﮔﺮﺩ ﻭ ﻏﺒﺎﺭ ﻭ ﺍﺟﺮﺍی ﻣﻮﻓﻖ ﻭ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﭘﺮﻭژﻩ‌ﻫﺎی ﺑﻴﻦ‌ﺍﻟﻤﻠﻠﯽ ﺣﻮﺯﻩ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﺰﺍﯾﯽ ﻧﻈﻴﺮ ﺗﺮﺳﻴﺐ ﮐﺮﺑﻦ در سال‌های اخیر از دستاوردهای دیگر این حوزه می‌باشد.

بدون شک تحقق هدف کاهش 20 درصدی کانون‌های بحران فرسایش بادی مطابق ماده 32 قانون برنامه هفتم پیشرفت، همکاری تنگاتنگ کلیه دستگاه‌های ذی‌ربط را می‌طلبد چراکه از سطح 32 میلیون هکتاری بیابان‌های کشور، 14 میلیون هکتار آن کانون بحران فرسایش بادی بوده که از این سطح، 792 هزار هکتار در مناطق چهارگانه محیط زیست، 861 هزار هکتار در تالاب‌ها، 3/2 میلیون هکتار در اراضی کشاورزی دیم و شخم‌خورده، 726 هزار هکتار محل دپوی باطله معادن، 29 هزار کیلومتر جاده خاکی و 162 هزار کیلومتر مسیل خشک رودخانه‌ها را شامل می‌شود. حساسیت و اهمیت موضوع هم‌افزایی و همکاری ملی و بین‌المللی جایی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم وسعت کانون‌های گرد و غبار (8 کانون) واقع در کشورهای همسایه، بالغ بر 270 میلیون هکتار می‌باشد.

لذا با توجه به وجود محدودیت‌های آبی و مالی موجود، تمرکز بر روش‌های کم‌آب‌بر و مشارکت‌جویانه نظیر احداث بادشکن‌های زنده و غیرزنده، احداث تله‌های رسوبگیر، نهالکاری توام با مدیریت رواناب، توسعه همکاری‌های بین‌المللی با تاکید بر کشورهای همسایه، توسعه تنوع گونه‌ای سازگار اقتصادی و توسعه مکانیزاسیون در انجام عملیات مقابله با بیابانزایی در دستور کار سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور قرار گرفته است.

با توجه به گسترش پدیده بیابانزایی در جهان، فرابخشی و فرامرزی بودن عوامل و اثرات آن و تشدید آن بدلیل پدیده خشکسالی، در 17 ژوئن سال 1994 (مصادف با 27 خرداد 1373)، مجمع عمومی سازمان ملل متحد، "روز جهانی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی" را مصوب کرد. ﻫﻤﻪ ﺳﺎﻟﻪ، ﺷﻌﺎﺭی ﺑﺮﺍی ﺭﻭﺯ جهانی مقابله با بیابانزایی و خشکسالی ﺍﻧﺘﺨﺎب ﮐﻪ ﻫﺪﻑ ﺧﺎﺻﯽ ﺭﺍ ﺩﻧﺒﺎﻝ ﻭ ﺧﻂ ﻣﺸﯽ ﮐﻠﯽ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﺧﺼﻮﺹ ﺭﺍ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻣﯽﮐﻨﺪ. ﺍﯾﻦ ﺷﻌﺎﺭ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﺍﺯ دغدغه‌ای مشترک داشته که ﺑﺎﯾﺪ ﺍﻗﺪﺍﻣﺎﺗﯽ ﻓﻮﺭی ﺩﺭ ﺭﺍﺑﻄﻪ ﺑﺎ آن ﺻﻮﺭﺕ ﭘﺬﯾﺮﺩ. ﺍﻣﺴﺎﻝ ﺍﯾﻦ ﺭﻭﺯ ﺑﺎ ﺷﻌﺎﺭ "ﻣﺮﺍﺗﻊ، ﺷﻨﺎﺧﺖ، ﺍﺣﺘﺮﺍﻡ ﻭ ﺍﺣﻴﺎ" ﮔﺮﺍﻣﯽ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮﺩ ﻭ ﺍﯾﻦ ﻓﺮﺻﺘﯽ ﺍﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﺎﮐﻴﺪ ﺑﺮ ﺍﺣﻴﺎی ﻣﺮﺍﺗﻊ ﺗﺨﺮﯾﺐ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﺑﻴﺎﺑﺎﻧﯽ و ﺟﻠﺐ ﻣﺸﺎﺭﮐﺖ ﺟﻮﺍﻣﻊ ﻣﺤﻠﯽ و همراهی همه متولیان ملی و بین‌المللی امر، ﺭﻭﻧﺪ ﮔﺴﺘﺮﺵ بیابانزایی، این ﭼﺎﻟﺶ ﺟﻬﺎﻧﯽ ﻭ ﻣﻠﯽ مهار شوﺩ. بزرگداشت این ﺭﻭﺯ، غنیمتی ﺍﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺎ ﺗﮑﻴﻪ ﺑﺮ ﺗﺠﺮﺑﻴﺎﺕ ﻣﻠﯽ ﻭ ﺑﻴﻦ‌ﺍﻟﻤﻠﻠﯽ، ابعاد ﺍﯾﻦ ﭘﺪﯾﺪﻩ چندبعدی و فرامرزی بررسی و بر کنترل آن با همکاری و همدلی اتفاق نظر کرد.

یادداشت: غلامرضا هادربادی

مدیرکل دفتر امور بیابان سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری